O KAZIMIERZU BRAUNIE

Życiorys Kazimierza Brauna jest wyjątkowy. Świadczy o Duchu Polaka i Artysty. 

Okres studiów, terminowania, pierwszych prac reżyserskich (1954-1967) naznaczone jest "złym" pochodzeniem. Ojciec i stryj byli wieloletnimi więźniami stalinowskimi. A on sam młody patriota, katolik, nie kryjący się z Wiarą, postrzegany był z niechęcią przez komunistyczne władze.

Braun studiował polonistykę na Uniwersytecie im. A. Mickiewicza w Poznaniu (magisterium 1958) i reżyserię w Akademii Teatralnej w Warszawie (dyplom 1962). Potem doktorat na UAM (1971) i habilitacja na Uniwersytecie Wrocławskim (1975). Profesorem - mianowany został w USA (1989), a w Polsce w 1992 na podstawie uchwały Senatu Uniwersytetu Wrocławskiego z 1982 r., zablokowanej wówczas przez władze komunistyczne. 

Był reżyserem w teatrach Gdańska, Krakowa, Łodzi, Warszawy i Lublina. Tam w latach (1967-74) kierował Teatrem im. Osterwy. Była to próba, bardzo udana, połączenia tradycyjnych zadań teatru wojewódzkiego, otwartego dla młodzieży szkolnej, związanego z narodową tradycją, a równocześnie z najnowszymi prądami awangardy, którą sam Braun określił w tytule jednej ze swych książek - Druga Reforma Teatru. W tym czasie zaczął wypracowywać praktycznie i teoretycznie swoją koncepcje Teatru Wspólnoty. (Teatr Wspólnoty, to tytuł wydanej w tym czasie jego kolejnej książki). 

Od 1985 r. mieszkał, reżyserował wykładał w Stanach Zjednoczonych, m.in. na University of New York, University of California Santa Cruz, University at Buffalo. Reżyserował m.in. w The Guthrie Theatre w Minneapolis, The Oddysey Theatre w Los Angeles, Chicago Actors Ensemble w Chicago, Kavinoky Theatre w Buffalo, oraz na Festiwalu Szekspirowskim w Buffalo. Reżyserował też w Kanadzie, Irlandii, Niemczech, i innych krajach. Łącznie w latach 1961-2004 wyreżyserował ponad 140 przedstawień w teatrach, w szkołach teatralnych i w telewizji. 

Od początku swej drogi pisał wiersze, opowiadania, książki z dziedziny historii i praktyki teatru, oraz powieści i dramaty. 

Otrzymał szereg nagród teatralnych, literackich i naukowych w Polsce, Ameryce, w Niemczech, Japonii, a wśród nich prestiżowe nagrody: Fundacji Gugenheima, Fundacji Fulbrighta i i Fundacji Turzańskich. 

Dziesięcioletnia praca we Wrocławiu (1974-84) to znakomity Czas. Kierowany przez niego Teatr Współczesny stał się jedną z najważniejszych scen w kraju. Zyskał rozgłos w Europie. Teatr Wspólnoty Kazimierza Brauna osiągnął tu apogeum artyzmu, szczególnie w takich przedstawieniach jak Akt przerywany według Różewicza i Dżuma według Camusa. Istota Teatru Wspólnoty polegała na tworzeniu bardzo silnej tkanki interakcji pomiędzy aktorami i widzami, przy pomocy niecodziennego posługiwania się przestrzenią, budowania ekspresyjnych obrazów. Jeszcze dziś taka interakcja jest awangardowa. A Braun... 

Oprócz tak intensywnej, awangardowej pracy reżyserskiej wykładał jeszcze na Uniwersytecie Wrocławskim i w PWST w Krakowie (1978-85). 

Dwudziestoletnia praca (prawie już 20 lat) w Stanach Zjednoczonych, to nadal silny wątek reżyserii, w tym podjęcie specjalnej "misji" popularyzacji dramatu polskiego, publikacja książek i artykułów o teatrze polskim po angielsku, praca w środowiskach emigracyjnych. Prof. Braun jest Prezesem Polskiej Fundacji Kulturalnej, która popiera polską kulturę w USA. Prezesuje też innym Stowarzyszeniom. A przy tym stała praca akademicka. Z pasją, miłością. Trudno spisać wszystkie pola pracy i zainteresowań Kazimierza. Jest ich tak wiele... 

Na pierwszym miejscu, zdecydowanie, wymieniłbym - reżyserię. Braun reżyserował wiele z Norwida i Różewicza, lecz także całe cykle sztuk Wyspiańskiego, Brechta, Szekspira. W kraju do jego wybitnych przedstawień zaliczamy m.in. Anne Liviewedług Joyce'a, Operetkę Gombrowicza, Dziady Mickiewicza (dwie realizacje). Natomiast w USA zrealizował cykl siedmiu widowisk Szekspira, cykl dramatu polskiego, cykl swoich własnych utworów o Helenie Modrzejewskiej, Tamarze Lempickiej, i o Ignacym Paderewskim. I dziś Paderewski! 26 lutego 2004 prapremiera sztuki Kazimierza Brauna Dzieci Paderewskiego na Wydziale Teatralnym Uniwersytetu w Buffalo, w Black Box Theatre. 

Na drugim miejscu wymieniam pisarstwo: historia, teoria i praktyka teatru, powieści, opowiadania, dramaty, wiersze... Z historii teatru współczesnego wybija się cykl poświecony teatrowi XX w.: Teatr Wspólnoty, Nowy teatr na świecie, Wielka Reforma Teatru, Druga Reforma Teatru. Osobną grupę stanowią książki z dziedziny warsztatu teatralnego: Przestrzeń teatralna, oraz Wprowadzenie do reżyserii i angielska Theatre Directing-Art, Ethics, Creativity. Inną znowu grupą są książki o historii teatru polskiego: Teatr Polski 1939-1989 - obszary wolności, obszary zniewolenia (oraz angielska wersja tej książki). Następnie Szkice o ludziach teatru, kieszonkowa historia teatru polskiego. A Concise History of Polish Theatre From the Eleventh to the Twentieth - pierwsza historia teatru polskiego po angielsku Utwory prozą: Pomnik, Pożegnanie z Alaską, Dzień świadectwa (tłumaczony na angielski) i Ptak na szczudłach. Czytałem ostatnie trzy. Metafizyka i rzeczywistość. Głębia. Praca w języku. Wreszcie liczne dramaty. Są też młodzieńcze, a również "późne" wiersze... I jest też praca akademicka - wykładowcy. Prof. Braun kocha uczyć. Być z młodymi. Dlatego zawsze miał i ma, tak wielu świetnych studentów. W Polsce i w USA. Jest nauczycielem akademickim już od trzydziestu lat. Uczy reżyserii (teraz to profesora specjalność), historii teatru, historii kultury, prowadzi seminaria z "teatralizacji życia", uczy też studentów scenografii i architektury teatralnej. Można do tego dodać dużą ilość warsztatów reżyserskich, oraz wystąpienia na konferencjach naukowych na całym świecie. (Daniel Gerould - najwybitniejszy amerykański znawca teatru polskiego napisał o Braunie - że jest najlepszym "ambasadorem teatru polskiego"). 

I jeszcze parę zdań o Braunie Polaku! Nie tak dawno otrzymał swoje akta z Polski, z Instytutu Pamięci Narodowej. Jest oficjalnie uznany - za poszkodowanego przez reżim. Teraz wie z IPN, kto pisał o nim świństwa, rozpuszczał paskudne pomówienia, kto niszczył polską kulturę. 

W stanie wojennym trudne stało się trudniejsze. Zaostrzały się konflikty, których już nie dało się załagodzić. Najsilniejsze to: o uruchomienie teatru w 1982. Jak wiadomo władze junty nakazały ponowne cenzurowanie widowisk, oraz zaleciły teatrowi "autocenzurę". Braun się temu mocno sprzeciwiał. Jego Teatr Współczesny był zamknięty najdłużej w kraju... Prof. Braun walczył o dobre programy, o dobro sztuki. I wywalczył wszystkie... Drugim ostrym konfliktem z czerwonymi, był bojkot TV i innych masowych środków przekazu przez artystów teatru. Kazimierz był jednym z liderów bojkotu w Polsce, a we Wrocławiu - przywódcą! Kolejny konflikt o ZASP - instytucję rozwiązaną, organizowaną przez władze na nowo. Braun oczywiście nie zapisał się do "poddańczej", a wraz nim, Mistrzem, nikt z teatru. I jeszcze jeden konflikt o "teatr podziemny", Braun robił ten teatr, i chronił ludzi, którzy go robili... Dżuma Alberta Camusa była artystyczną wypowiedzią - odpowiedzią - na stan wojenny, na przemoc władzy. Lustrem dla przestępców. To przedstawienie było najpierw zakazane w ogóle, potem okrojone, a i tak grane - ku wzrastającej wściekłości władz. Jaruzelski w pianie. Były też konflikty o zaangażowanie się w pracach Arcybiskupiego Komitetu Charytatywnego, o podpisanie przez profesora Brauna "Listu 106" w obronie więzionych, no i planowany na następny sezon repertuar... Tego było dla czerwonych za dużo. Zdrajcy naszej Ojczyzny, Kultury wyrzucili Brauna z teatru "ze skutkiem natychmiastowym"(5.VII.1984). Była to krzywda, nie tylko dla prof. Brauna, dla Kazimierza, lecz także i dla całego teatru. Rozpadł się. A wielu ludzi odeszło w proteście.

Dziękując za Nagrodę Turzańskich w Toronto Kazimierz Braun zacytował słowa Jana Pawła II: "Bóg powołał człowieka do istnienia, powierzając mu zadania bycia twórcą." Bóg powołał Kazimierza do pracy twórczej użyczając artyście iskrę Swej transcendentnej mądrości.